Wat is burn-out?
Burn-out is het Engelse woord voor opgebrand. Mensen met een burn-out voelen zich ook opgebrand. Ze zijn lichamelijk en emotioneel uitgeput. Het is niet hetzelfde als last hebben van stress. Van kortdurende stress kun je vrij snel herstellen. Maar wie een burn-out heeft, heeft het gevoel voortdurend onder stress te staan. Ook als de stress zelf allang is verdwenen. Mensen die op hun werk langdurig overbelast worden of jarenlang onder te veel stress moeten werken, kunnen burn-out raken. Overbelasting en te veel stress worden niet alleen veroorzaakt door te véél werk, ook de inhoud van het werk of een slechte sfeer op het werk kunnen ertoe bijdragen.
Een burn-out krijg je niet zo maar. Het is het laatste stadium van een langdurige uitputtingsslag. Veel mensen beseffen niet dat ze bezig zijn om zichzelf uit te putten. De klachten ontstaan sluipend en worden steeds erger. Het gaat dan om:
- ernstige vermoeidheid
- cynisme
- onzekerheid
- concentratieproblemen
- geïrriteerdheid, opvliegendheid
- piekeren
- slaapproblemen
Mensen met een burn-out kunnen ook zogenaamde psychosomatische klachten ontwikkelen, lichamelijke klachten die veroorzaakt worden door iemands geestelijke toestand. Het gaat dan bijvoorbeeld om hoofdpijn en maagklachten. Burn-out kan soms jaren duren. De meeste mensen hebben therapie nodig om de klachten enigszins te verminderen. Veel mensen met burn-out voelen zich nooit meer helemaal de oude en kunnen nooit meer op hetzelfde niveau werken als voor de burn-out. De kans is groot dat ze in de WIA belanden.
Het is van belang dat mensen met burn-out niet alleen voor zichzelf hulp zoeken, maar dat ook de ziekmakende arbeidsomstandigheden in hun bedrijf of organisatie worden aangepakt. Anders is de kans groot dat mensen terugvallen als ze weer aan het werk gaan.
Oorzaken en risico's
Er zijn meerdere stressfactoren die burn-out kunnen veroorzaken als men er langdurig aan wordt blootgesteld.
Het gaat daarbij om de volgende factoren:
- werkdruk, bijvoorbeeld een teveel aan werkzaamheden, veel deadlines, emotioneel zwaar werk en werk met veel verantwoordelijkheid.
- onzekerheid met betrekking tot de baan, reorganisaties, geen mogelijkheden voor het ontwikkelen van talenten, oftewel een gebrek aan regelmogelijkheden.
- sociale factoren, bijvoorbeeld gebrek aan ondersteuning van leidinggevenden of collega’s, discriminatie, niet kunnen uiten van klachten.
In principe kan iedereen die lange tijd met een of meer van bovenstaande omstandigheden te maken heeft, burn-out raken. Er zijn echter wel persoonlijke kenmerken die de één wat kwetsbaarder maken voor een burn-out dan de ander. Deze kenmerken zijn onder andere:
- perfectionisme
- groot verantwoordelijkheidsgevoel
- idealisme
- moeilijk grenzen kunnen stellen
- gedrevenheid
Mensen met deze eigenschappen zijn ironisch genoeg vaak zeer geliefd bij werkgevers, omdat het vaak hard werkende en loyale werknemers zijn. Volgens gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek komt burn-out voornamelijk voor in beroepen waar werknemers veel contact moeten hebben met anderen. De onderwijs- en horecasector scoren het hoogst. De welzijnssector zit iets boven het gemiddelde.
Wat zijn de verplichtingen van de werkgever?
Werkdruk valt volgens de arbeidsomstandighedenwet onder psychosociale arbeidsbelasting ofwel PSA. De werkgever heeft de verplichtingen:
- Werkdruk actief aan te pakken
- Het moet duidelijk zijn of en bij wie er sprake is van (risico op) werkdruk. Dit moet opgenomen zijn in de verplichte risico inventarisatie en -evaluatie (RI&E)
- Vervolgens moet de werkdruk waar mogelijk voorkomen worden en als dit niet mogelijk is zoveel mogelijk verminderd worden. Dit moet opgenomen zijn in het verplichte Plan van Aanpak. (PvA)
Aanmelden bij Bureau Beroepsziekten FNV
Wanneer u een burn-out heeft en u zich wilt aanmelden bij Bureau Beroepsziekten FNV, moet u aan een aantal algemene voorwaarden voldoen en u moet lid zijn van FNV Bouw, FNV Bondgenoten, FNV Kiem of ABVAKABO FNV.
Uiteraard moet u kunnen aantonen dat de werkgever tekort is geschoten en dat hij medeverantwoordelijk is voor de gezondheidsklachten. Het aanmeldformulier vindt u hier.
BBZ-cliënten met burn-out
Bureau Beroepsziekten FNV heeft ongeveer vijftig burn-out zaken in behandeling en er zijn meerdere zaken geregeld. Twee voorbeelden van succesvolle zaken:
Inkoopster
In 2002 heeft Bureau Beroepsziekten FNV voor een 44-jarige inkoopster een burn-outzaak zonder tussenkomst van de rechter geregeld. Zij had aantoonbaar jarenlang extreem veel overgewerkt, soms wel 100 uur per maand. De vrouw kreeg daardoor psychische klachten en kon niet meer werken. Nadat zij ziek was geworden, kreeg zij alsnog een grote hoeveelheid werk mee naar huis. De werkgever heeft uiteindelijk een schadebedrag uitgekeerd aan de vrouw.
Assistent-bedrijfsleider
Eind 2004 heeft een 57-jarige werknemer die na een burn-out in de WAO terechtkwam, via de kantonrechter een schadevergoeding toegewezen gekregen. De man was bijna dertig jaar werkzaam bij een in mestverwerking en -opslag gespecialiseerd bedrijf, eerst als chauffeur en later als assistent-bedrijfsleider. De laatste tien jaar werkte hij structureel over en had hij nauwelijks vakantie. Hij werkte aantoonbaar meer dan vijftig uur in de week, vijftig weken per jaar. Bij problemen viel iedereen op hem terug, ook ’s avonds, ’s nachts en in het weekend. De man had thuis een kantoor ingericht met een planbord voor zijn werkzaamheden. De uitbraak van de varkenspest in de zomer van 1997 werd de werknemer fataal. Hij raakte overbelast en kwam in de WAO terecht. Ook bij de reïntegratie faalde de werkgever volledig, aldus het vonnis van de kantonrechter.