Wat verstaan we onder ongewenste omgangsvormen?
Zo’n 500.000 mensen slepen zich dagelijks met lood in hun schoenen naar het werk, blijkt uit onderzoek. Ze worden gepest, zijn slachtoffer van seksuele intimidatie of van agressie en geweld. Kortweg: van ongewenste omgangsvormen op het werk door collega’s, leidinggevenden of het publiek (klanten, leerlingen, patiënten, et cetera).
Seksuele intimidatie
Bij seksuele intimidatie op het werk gaat het om allerlei vormen van seksueel getinte aandacht die ongewenst, eenzijdig en opgelegd is. Het is dus wat anders dan een onschuldige flirt tussen collega's of een vriendschappelijke aanraking. Seksuele intimidatie loopt uiteen van intieme vragen over het privé-leven, dubbelzinnige opmerkingen en iemand betasten tot chantage, aanranding en zelfs verkrachting.
Een grapje maken, een arm om iemands schouder slaan; veel mensen vinden dat dat ‘moet kunnen’, maar dat hangt er maar net vanaf. Waar de grens ligt tussen gewenst en ongewenst gedrag bepalen mensen zelf. Niet hoe de aandacht is bedoeld, maar hoe die ervaren wordt is maatgevend.
Pesten
Zowel collega’s, leidinggevenden als ‘publiek’ (klanten, leerlingen, patiënten et cetera) kunnen zich te buiten gaan aan pesten. Vormen van pesten zijn:
- vervelende opmerkingen
- grapjes maken ten koste van een ander
- beledigen, schelden
- sociaal isoleren
- openlijk terechtwijzen
Agressie en geweld
Onder agressie en geweld worden voorvallen verstaan waarbij een werknemer psychisch of fysiek wordt lastig gevallen, bedreigd of aangevallen. U kunt hierbij denken aan fysiek geweld en bedreigingen door klanten, passagiers etc. of door collega's.
Gevolgen van ongewenst gedrag
De gevolgen van pesten, seksuele intimidatie en agressie en geweld op het werk kunnen desastreus zijn. Pesterijen en andere ongewenste gedragingen zijn veelal niet te voorspellen, waardoor slachtoffers voortdurend op hun hoede moeten zijn, steeds in onzekerheid verkeren en daardoor argwanend worden, ook ten aanzien van personen die niet treiteren. Het kan iemand zo ziek maken dat hij uiteindelijk niet meer kan werken en in de WIA terechtkomt. Het kan zelfs uitmonden in depressie en soms zelfs zelfmoord.
Confrontaties met geweld of bedreigingen kunnen ook leiden tot een posttraumatische tressstoornis (PTSS). Meer informatie over PTSS.
Uit onderzoek blijkt dat ruim eenderde van alle werknemers op het werk geconfronteerd wordt met agressie en geweld. Een op de tien werknemers heeft last gehad van seksuele intimidatie en 16 procent werd gepest. Van de slachtoffers van pesterijen was 22 procent enige tijd ziek thuis gebleven. Ongewenst gedrag onder collega's heeft meer negatieve gevolgen dan wanneer klanten/patienten/passagiers etc, dit doen. Sectoren die veel te maken hebben met ongewenst gedrag zijn: justitiele inrichting, politie, gezondheidszorg, horeca en onderwijs. De ware omvang van het verzuim als gevolg van ongewenst gedrag is moeilijk te bepalen omdat het niet in alle gevallen gemeld wordt als oorzaak en de meldingen meestal niet tot veranderingen leiden.
Oorzaken en risico's
Seksuele intimidatie
Mannen en vrouwen worden even vaak slachtoffer van agressie, geweld of pesten. Seksuele intimidatie is een vorm van ongewenst gedrag waar met name vrouwen het slachtoffer van zijn. Er bestaat geen prototype slachtoffer. Wel blijken sommige groepen een groter risico te lopen:
- vrouwen die net in een nieuwe baan beginnen
- vrouwen die in een typisch mannenberoep gaan werken
- allochtone vrouwen
- lesbische vrouwen
- werkneemsters met een tijdelijk contract
- jongere werkneemsters
Pesten
Iedereen kan slachtoffer worden van pesten binnen een organisatie. Pesten komt vaker voor in bedrijven waar conflicten vermeden worden. In hiërarchisch ingestelde bedrijven en bedrijven waar strikte groepsnormen gelden, is de kans op pesten waarschijnlijk ook groter. Een aantal mogelijke oorzaken:
- het slachtoffer heeft een betere positie dan de pesters
- het slachtoffer presteert beter of werkt harder
- het slachtoffer is ‘anders’; hij gedraagt zich anders of ziet er anders uit dan de rest van de groep
Agressie en geweld
Werknemers in een uitvoerende functie en werknemers die veel tijd doorbrengen met publik, lopen een groter risico om te maken te krijgen met agressie en geweld. Ook blijkt leeftijd een rol te spelen, jongere werknemers hebben vaker last van agressief gedrag dan oudere werknemers. De wijze waarop leidinggevenden een voorbeeld geven is cruciaal. Het is van belang dat zij laten zien en merken dat agressie en geweld niet getolereerd wordt.
Wat zijn de verplichtingen van de werkgever?
Seksuele intimidatie, pesten, agressie en geweld vallen volgens de arbeidsomstandighedenwet onder psychosoicale arbeidsbelasting ofwel PSA. De werkgever heeft de verplichtingen:
- Seksuele intimidatie, pesten, agressie en geweld actief aan te pakken
- Het moet duidelijk zijn of en bij er sprake is van (risico op) seksuele intimidatie, pesten, agressie en geweld. Dit moet opgenomen zijn in de verplichte risico inventarisatie en -evaluatie (RI&E)
- Vervolgens moet seksuele intimidatie, pesten, agressie en geweld waar mogelijk voorkomen worden en als dit niet mogelijk is, zoveel mogelijk verminderd worden. Dit moet opgenomen zijn in het verplichte Plan van Aanpak. (PvA)
Aanmelden bij Bureau Beroepsziekten FNV
Wanneer u gepest bent op het werk of te maken heeft gehad met seksuele intimidatie, agressie of geweld en zich wilt aanmelden bij BBZ moet u aan een aantal algemene voorwaarden voldoen. U moet in ieder geval lid zijn van FNV Bouw, FNV Bondgenoten, FNV Kiem of ABVAKABO FNV.
Het is van groot belang dat u de pesterijen of de intimidatie kunt aantonen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan getuigenverklaringen; e-mails, notulen of andere correspondentie, gegevens van een arbo-arts, et cetera.
Klik hier voor het aanmeldformulier.
BBZ-cliënten die slachtoffer zijn geworden van ongewenst gedrag
Bureau Beroepsziekten FNV heeft een aantal zaken lopen van cliënten die in de WAO terecht gekomen zijn door pesten op het werk. In sommige van deze zaken was er ook sprake van een te hoge werkdruk. Een aantal is inmiddels minnelijk geregeld.
Voorbeelden van zaken:
Timmerman
Een 40-jarige timmerman werd vanaf het begin van zijn dienstverband systematisch gepest op het werk. De pesters bestonden uit vijf collega’s en de directeur.
De pesters scholden de man dagelijks uit en ze kleineerden hem. Zij riepen onder andere dat hij niets kon en dat hij een nul was. Soms werd werk van hem met opzet kapot gemaakt, waarna de directeur hem daarvan publiekelijk de schuld gaf. Wanneer de timmerman hulp nodig had, werd hij genegeerd. Er was een aantal collega’s dat niet meedeed aan de pesterijen, maar zij durfden niet op te komen voor de timmerman. Ook die collega’s waren wel eens gepest en zij waren bang om weer het mikpunt te worden. Er was geen vertrouwenspersoon binnen het bedrijf en de timmerman kon ook niet naar zijn directeur stappen, aangezien die meedeed aan de pesterijen.
De timmerman kreeg na een paar jaar klachten. hij kreeg hoofdpijn, piekerde over zijn werk, had angstgevoelens en leed aan slapeloosheid. Voor hij naar zijn werk moest, was hij misselijk en moest hij overgeven. De klachten verergerden en de timmerman werd depressief. Uiteindelijk moest hij zich ziek melden. Hij kwam vervolgens in de WAO terecht en is niet meer de oude geworden.
Deze zaak is nog in behandeling.
Administratief medewerkster
Een administratief medewerkster werkte jarenlang met plezier tot het bedrijf waar ze werkte fuseerde met een ander bedrijf. Na deze fusie werd zij in één ruimte geplaatst met meerdere medewerkers. Een van die medewerkers begon de vrouw te pesten. De pester maakte dagelijks negatieve en kleinerende opmerkingen tegen de medewerkster, onder andere over haar kleding. De pester schold haar ook uit. Bij haar collega’s was bekend dat de medewerkster astma had. De pester rookte echter op de werkplek en blies de rook richting de medewerkster. De vrouw had ook te maken met een zeer hoge werkdruk. De medewerkster moest werk voor twee mensen doen en maakte veel overuren.
De medewerkster heeft meerder malen gepraat over deze situatie met haar leidinggevende, maar die deed er niets aan. Er was geen vertrouwenspersoon binnen het bedrijf.
De medewerkster kreeg vermoeidheidsklachten, hoofdpijn en nachtmerries. De klachten verergerden in de loop der tijd, waardoor zij in de WAO belandde.
Zij kreeg uiteindelijk een schadevergoeding.